Rode biet en Osteoporose

Rode biet is een rijke bron van het element boron. Men denkt dat het hoge gehalte aan boron het gevolg is van een evolutionaire reactie op de voortdurende blootstelling aan zilte zeelucht van de strandbiet, de stamvader (of stammoeder) van de rode biet.

Men denkt dat boron door het menselijk lichaam op ongeveer dezelfde manier wordt verwerkt als andere mineralen, zoals magnesium en fosfor. Onderzoek lijkt uit te wijzen dat boron belangrijk zou kunnen zijn om de oestrogeenniveaus in het lichaam van oudere vrouwen na de menopauze (postmenopausal) te verhogen. Die menopauze zorgt vaak voor brozere botten (osteoporose). Het hormoon oestrogeen is belangrijk om gezonde botstructuren te behouden en tevens voor het geestelijk welbevinden en de fijne motoriek.

[Foto: www.botanicalgarden.ubc.ca]

Het Amerikaanse Ministerie van Landbouw deed ooit een onderzoek[1] waarbij postmenopausal vrouwen een tijdje drie mg boron per dag innamen. De resultaten van het onderzoek toonden aan de uitstroom van calcium uit de botten met wel 44% daalde, terwijl bovendien oestrogeen en vitamine D geactiveerd werden. Dat alles suggereerde een mogelijke rol bij de onderdrukking van osteoporose. Diezelfde effecten zijn een positief geluid voor mensen met artritis[2], de mechanische slijtage van de gewrichten.

De onderzoeker[3] draaide het daarna om: proefpersonen kregen maaltijden voorgeschoteld waarin veel te weinig boron was verwerkt en het gevolg liet zich raden. De niveaus van het hormoon oestrogeen daalde en de ontstekingswaarden in het bloed stegen.

Het zou dus zeker voor wat oudere vrouwen helemaal geen gek idee zijn om eens wat vaker rode bieten op het menu te zetten. Ikzelf zou het ook helemaal niet erg vinden om wat vaker rode bieten voorgeschoteld te krijgen.

[1] Nielsen et al: Effect of dietary boron on mineral, estrogen, and testosterone metabolism in postmenopausal women in Faseb Journal - 1987
[2] Newnham: Essentiality of boron for healthy bones and joints in Environmental Health Perspectives - 1994
[3] Nielsen: Biochemical and physiologic consequences of boron deprivation in humans in Environmental Health Perspectives - 1994

[Recept] Rode bietensoep – Borsjt

Borsjt is een rode bietensoep, welke een populair gerecht is in vele Oost-Europese en zelfs enkele Aziatische keukens. Daardoor bestaan er ook vele variaties op de naam borsjt. In de meeste van die keukens is rode biet het belangrijkste ingrediënt van borsjt, maar in enkele landen – Wit-Rusland, China – worden tomaten gekozen als hoofdingrediënt.

Het woord borsjt is van Russische origine en daar werd oorspronkelijk de gewone berenklauw (Heracleum sphondylium) mee aangeduid. De jonge plant is nog niet giftig en de stengels kunnen dan nog gegeten worden. Ooit was de gewone berenklauw een ingrediënt van de soep, die daarna de naam borsjt bleef dragen, zelfs nadat deze plant uit het recept verdwenen was.

Uit het bovenstaande blijkt al dat borsjt nu niet direct een gerecht was voor de meer gefortuneerden. Borsjt was een volksvoedsel en ieder land en ieder volk had zijn eigen variant. Sommigen eten hem koud en anderen warm. Er bestaat zelfs een rivaliteit tussen landen als Rusland en de Ukraïne over wie nu beschouwd kan worden als de bakermat van de borsjt.

[Foto: Kelly Sue DeConnick]

Ingrediënten:
• 400 gram gekookte en geraspte rode bieten
• 1 grote gesnipperde ui
• 1.5 liter runderbouillon (al dan niet met vlees)
• zout en peper
• 150 gram zure room
• dille

Bereiding:
Bieten en ui worden aan de bouillon toegevoegd. Het geheel moet even aan de kook komen, waarna de hittebron kan worden getemperd en alles gedurende vijftien minuten zachtjes moet trekken. Op smaak brengen met peper en zout. Na opscheppen in ieder bord een lepel zure room bovenop de soep lepelen. Afmaken met een takje dille.

Een bijzondere biet: Chioggia

De Chioggia wordt ook wel de Barbabietola di Chioggia ('biet van Chioggia') genoemd en het is een Italiaanse heirloom. Dit rode bietenras heeft enigszins afgeplatte bolronde vorm. Deze rode biet werd al rond het jaar 1840 beschreven en is ontdekt op de markten rondom Venetië. Chioggia is een havenstad dat in de invloedssfeer van het machtige Venetië lag en ligt.

Deze rode biet is ook nog onder een aantal andere namen bekend, waaronder Tonda di Chioggia, Chioggia Roze of dolce di Chioggia. Ook het nabij gelegen plaatsje Basano del Grappa heeft geprobeerd in de roem te delen door haar naam aan deze rode biet te plakken. Nadat de Chioggia met Italiaanse emigranten de oversteek naar de Verenigde Staten had gemaakt, werd hij daar na verloop van tijd ook  Bull's Beet of Candy Stripe Beet genoemd.

[Foto: www.jcarrot.org]

De Chioggia heeft een uiterlijk dat varieert tussen licht roze tot paarsroze. Als je deze rode biet overdwars doorsnijdt dan ontdek je een opmerkelijk patroon van witte banden die afgewisseld worden met rozerode ringen. Het gewas heeft mooi donkergroene loof met robijnrode nerven.

Hoewel deze Chioggia als gevolg van zijn ongewone innerlijk vooral bekend staat om zijn gebruik in salades en als garnering, heeft hij ook gekookt zijn aanhangers. De smaak is mild en zoet. Sommigen typeren deze smaak als heerlijk, terwijl anderen hem juist smakeloos vinden. Bij het koken verliest de Chioggia wel veel van zijn kleurenpracht.

Rode biet en zijn kleurstoffen

De meeste rode bietenrassen hebben tegenwoordig rode wortels, variërend in kleur van roze tot diep paarsrood, maar sommige cultivars hebben ook oranje, gele of zelfs witte wortels. De kleurverschillen zijn het gevolg van verschillende niveaus van betalaïnes, de natuurlijke pigmenten in de rode biet.

Deze betalaïnes vormen een groepje van stikstofbevattende pigmenten, die geel, oranje, roze, rood en paars van kleur kunnen zijn. In de plantenwereld ontstaat de rode kleur in veruit de meeste gevallen door carotenoïden en flavonoïden. De rode kleur van de meeste rode vruchten en groenten, zoals cranberry's, druiven, rode kool en aardbeien is het gevolg van de aanwezigheid van anthocyanidines, die tot de familie van de flavonoïden behoren.

Betalaïnes worden, behalve in de rode biet, ook aangetroffen in een aantal vetplanten en in paddestoelen van het geslacht Amanita, waartoe bijvoorbeeld ook de vliegenzwam behoort. De enige andere eetbare plant, die betalaïne bevat is de cactusvijg (Opuntia ficus-indica).

[Cactusvijg]

De wetenschap heeft ondertussen wel vijftig verschillende betalaïnes ontdekt. Ze zijn onderverdeeld in twee groepjes: de roodpaarse betacyanines en de gele betaxanthines. Hoewel rode biet een mix van verschillende pigmenten bevat is de kleur voornamelijk het gevolg van een betacyanine met de naam betanine dat gemiddeld zo'n 80 procent van de aanwezige pigmenten uitmaakt. Er zit wel tot 200 mg van die kleurstof in een rode biet.

Ook de gele betaxanthine pigmenten vulgaxanthine-I en vulgaxanthine-II komen toch nog in behoorlijke hoeveelheden in de rode biet voor. De variabele kleur van de rode biet is het gevolg van wisselende hoeveelheden van diverse kleurstoffen.

De betalaïnes verstoppen zich niet alleen in de wortels van de rode biet, maar zorgen ook voor de roodpaarse kleur van de bladeren, zoals bijvoorbeeld die van de Bull's Blood.

Betanine is toegestaan als natuurlijk pigment in voedingsmiddelen en heeft als bietenrood de aanduiding E162 gekregen. Die kleurstoffen hebben natuurlijk ook gezonde effecten op het menselijk lichaam, maar dat zijn onderwerpen voor andere artikelen op deze site.

Een bijzondere biet: Bull's Blood

Op internet wordt alom gemeld dat de Bull's Blood een heirloom of heritage is, die in 1840 werd geïntroduceerd. Heirlooms zijn rassen, waarvan de zaden en de rechten lange tijd in het bezit zijn of zijn geweest van een enkele familie. Die hebben vaak het geheim van een bijzonder ras angstvallig bewaard.

De werkelijkheid is wat weerbarstiger want het was de Nederlandse veredelaar Kees Sahin (1944-2006), die uit een oude Franse bietenvariëteit, de Crapaudine, de Bull's Blood ontwikkelde.

De Bull's Blood wordt vaak door kwekers in hun tuin gezaaid vanwege de zachte, zoete en dieprode bladeren. Dit rode bietenras wordt daardoor in het algemeen niet aangeplant als voedingsgewas, maar veel meer als siergewas omdat zijn robijnrode bladeren zo'n prachtig contrast zullen vormen met andere planten in een tuin. Hij kan probleemloos in de volle zon staan, maar kan in echt droge periodes wel wat extra water gebruiken.

Toch zijn ook de rode bieten van de Bull's Blood bijzonder smaakvol, maar dan moeten ze wel geoogst worden wanneer ze nog maar zo'n 5 tot 7 centimeter in doorsnede zijn. De rode bietjes vallen op doordat ze voorzien zijn van roze ringen.

Rode biet en Hardlopen

Zoals misschien bekend is rode biet (Beta vulgaris) is een belangrijke natuurlijke bron van nitraat. In het lichaam wordt nitraat omgezet in nitriet en dat is een stof die noodzakelijk is om bloedvaten te kunnen verwijden. Daardoor wordt de doorstroming van het bloed verbeterd en de rode bloedlichaampjes in het bloed zijn mede bedoeld om zuurstof door het lichaam te transporteren. Die zuurstof is ook nodig om lichamelijke prestaties zoals hardlopen te kunnen volhouden.

Met andere woorden: hoe meer bloed er door de aderen kan stromen, hoe meer zuurstof er door het lichaam wordt vervoerd kan worden en hoe intensiever en langer iemand zou kunnen hardlopen.

Van het innemen van anorganische vormen van nitraat en nitriet - via bijvoorbeeld een medicijn of voedingssupplement - zijn echter wat negatieve gezondheidsaspecten bekend, zoals een verlaagde bloeddruk ofwel hypotensie [1]. Dit is echter beslist niet het geval bij natuurlijke vormen en dus wanneer nitraat via de voeding wordt geconsumeerd is er geen enkel probleem. Kennelijk zit het dan in zijn natuurlijke omgeving en kan het lichaam daar veel beter mee uit de voeten.

Uit wetenschappelijk onderzoek [2] is gebleken dat het eten van rode biet een proefpersoon zo'n 5 procent sneller kon laten lopen zonder dat de hartslag verhoogd werd en de mate van inspanning werd ook nog eens lager ingeschat.

Eenvoudiger kun je je sportieve prestaties, volgens mij, niet verhogen. Regelmatig rode biet op het menu of het drinken van rode bietensap kan al helpen.

[1] Kapil et al: Inorganic nitrate supplementation lowers blood pressure in humans: role for nitrite-derived NO in Hypertension - 2010
[2] Murphy et al: Whole beetroot consumption acutely improves running performance in Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics - 2012

Rode biet en het gezonde brein

De strandbiet (Beta vulgaris maritima) is de oervorm van de gewone biet (Beta vulgaris vulgaris) en die tegenwoordig onder verschillende cultuurvormen beschikbaar is. Het is dan een belangrijke leverancier van suiker (suikerbiet), van veevoer (voederbiet), van groente (rode biet en snijbiet). Heel vroeger werden alleen de bladeren als een soort spinazie gegeten want de wortels waren in die tijd nog lang en dun. De meer ronde vorm van de rode biet werd pas in de zestiende eeuw ontwikkeld.

Van de rode biet is al langer bekend dat het een ietwat ondergewaardeerd, maar zeer gezond gewas is. Onderzoek [1] heeft uitgewezen dat het consumeren van rode biet kan leiden tot een lagere bloeddruk. Wetenschappers wilden ook wel eens weten of dat bloedverlagende effect ook werkzaam is in de hersenen.

Een verbeterde doorstroming van het bloed in het brein betekent ook dat er meer zuurstof toegevoerd wordt en dat is belangrijk voor de cognitieve vaardigheden. Een verminderde bloeddoorstroming wordt in verband gebracht met (het begin van) dementie in ouderen.

Rode biet is een belangrijke bron van nitraat. In het menselijk lichaam wordt nitraat omgezet in nitriet en dat is een stof die noodzakelijk is om bloedvaten te verwijden en dus om de doorstroming te verbeteren.

Een groep van mensen van 70 jaar en ouder werd twee dagen blootgesteld aan een onderzoek [2]. De helft van hen kreeg maaltijden met een laag gehalte aan nitraat, terwijl de andere helft maaltijden voorgeschoteld kreeg met daarbij een glas bietensap. Na afloop werd een MRI-scan gemaakt en het bleek dat van hen die het bietensap hadden gedronken de bloeddoorstroming veel beter was dan degenen die geen nitraatrijk voedsel hadden gegeten of gedronken.

Als je slim bent of wilt worden dan zou rode biet deze winter toch wat vaker op het menu moeten staan.

[1] Webb et al: Acute blood pressure lowering, vasoprotective, and antiplatelet properties of dietary nitrate via bioconversion to nitrite in Hypertension - 2008
[2] Presley et al: Acute effect of a high nitrate diet on brain perfusion in older adults in Nitric Oxide - 2011